Thêm yêu thích thành công
Đã có trong yêu thích
Thích comment thành công
Yêu thích nghệ sỹ

Khi Dominik Gũnter và Nhà hát Tuổi trẻ làm mới “Vòng phấn Kavkaz”

Khi Dominik Gũnter và Nhà hát Tuổi trẻ làm mới “Vòng phấn Kavkaz”

Vòng phấn Kavkaz” là một trong những tác phẩm sau cùng trong số hơn 30 kịch bản của Brecht, được ông viết trong hai năm cuối của Đại chiến thế giới thứ II (1944 - 1945). Đây là giai đoạn Hồng quân Liên xô đã đuổi phát xít Đức ra khỏi đất nước Xô viết, cùng đồng minh tổng tấn công phe phát xít trên toàn châu Âu và Viễn Đông. Ngày tàn của Hitle và đồng bọn đã hiện rõ. Thất bại của chế độ phát xít, chế độ phát tích từ đất nước quê hương ông, cái chế độ thù hằn với nhân phẩm và lòng tốt của con người, từng truy lùng gắt gao ông trong suốt những tháng năm tồn tại của nó, cái chế độ mà Brecht trọn đời căm ghét, phỉ báng, đã đem đến cho ông một niềm lạc quan lớn. Nếu lòng tốt của con người là đề tài xuyên suốt trong kịch Brecht thì có thể hiểu vì sao trong các tác phẩm trước của ông, lòng tốt luôn là thứ bị khinh rẻ, bị hủy hoại còn ở “Vòng phấn Kavkaz”, lòng tốt được tôn vinh và tới một kết thúc có hậu. So với những “Mẹ can đảm và bầy con”, “Cuộc đời Galile”, “Người tốt thành Tứ Xuyên”, tác phẩm “Vòng phấn Kavkaz” có thể không phải là tác phẩm lớn nhất, hay nhất, nhưng chắc chắn là tác phẩm lạc quan nhất trong kịch Brecht và cũng là tác phẩm đồ sộ nhất, công phu nhất, thể hiện đầy đủ nhất, trọn vẹn nhất quan niệm của Brecht về sân khấu tự sự với phương pháp gián cách mà Brecht từng nói là ông đã học được từ triết học và sân khấu cổ truyền Á Đông.

         “Vòng phấn Kavkaz” có màn mở đầu mang tên “Cuộc tranh luận ở thung lũng” kể lại cuộc tranh luận giữa các thành viên của hai nông trường vùng Kavkaz ở đất nước Xô viết về quyền quản lý sử dụng một thung lũng trong công cuộc tái thiết quê hương sau thảm họa phát xít. Kết quả là nông trường chủ sở hữu thung lũng trên đã đồng ý giao nó cho nông trường bạn bởi họ đã chứng minh có khả năng khai thác sử dụng tốt, hiệu quả cho mục đích làm cho “đất nước Xô Viết trù phú hơn” khi trở về từ chiến tranh. Hai bên cùng nhau vui vẻ dự buổi chiêu đãi bằng một vở kịch dài kể một câu chuyện xưa về quyền sở hữu.

          Phần kịch chính sau đó có hai tích được Brecht chia làm 5 phần. 3 phần trước mang tên “Đứa con nhà quyền quý”, “Cuộc chạy trốn”, “Trên núi rừng phương Bắc” kể chuyện cô phụ bếp Grusche của gia đình quan Tổng trấn, một thiếu nữ xinh đẹp và nhân từ, đã cưu mang đứa con trai bị bỏ rơi của Tổng trấn, đưa đứa bé vượt thoát các cuộc truy sát, chịu đựng bao cay đắng thiệt thòi để tận tụy nuôi dưỡng nó lớn khôn. 2 phần sau mang tên “Chuyện ông quan tòa và Cái vòng phấn” kể về thân phận, hành trạng của vị quan tòa bất đắc dĩ Azdak, người viết chữ thuê nát rượu nhưng anh minh, người đã cho vẽ lại cái vòng phấn từng có trong kinh Cựu ước để xử thắng cho Grusche trong vụ tranh chấp quyền mẫu tử với vợ viên Tổng trấn, người mẹ đẻ quyền quý đã nhẫn tâm bỏ rơi đứa con thơ trong loạn lạc. Thông điệp tư tưởng của “Vòng phấn Kavkaz” nằm trong các câu hát kết thúc vở kịch của chàng ca sĩ dẫn chuyện: “Mỗi vật phải thuộc về người biết làm cho nó tốt đẹp, hoàn hảo. Hãy trao trẻ nhỏ cho những tấm lòng tấm lòng nhân hậu, để chúng được bình yên khôn lớn trong yêu thương. Chiếc xe phải được trao cho tay lái giỏi, để chúng không gặp tai nạn giữa đường. Cánh đồng khô phải về tay người biết chăm bón tưới, để từ lòng đất kia quả ngọt sẽ đầy cây”...

 

Các diễn viên Nhà hát Tuổi trẻ rất thành công cùng vở diễn

           Những ai từng đọc, từng xem “Vòng phấn Kavkaz” hẳn sẽ khó hình dung mình sẽ được xem một bản diễn gọn ghẽ, khác lạ đến thế trên sân khấu Nhà hát Tuổi trẻ những ngày cuối tháng 9/2014. Phần mở đầu mang tính thời sự chính trị bị cắt hoàn toàn đã đành, nhiều nhân vật, tình tiết trong 5 phần chính của vở cũng bị lượt bỏ không thương tiếc, vở diễn chỉ còn chừng  hơn 2 giờ biểu diễn nghĩa là chỉ còn non nửa thời lượng nguyên tác. Tất nhiên, theo đấy, cái đồ sộ ta từng biết ở nguyên tác không còn nữa. Quan trọng hơn, “Vòng phấn Kavkaz” của Nhà hát Tuổi trẻ đã thay thế tính mực thước, nghiêm cẩn của sân khấu kịch nói kinh điển bằng sự xộc xệch tươi vui của sân khấu tạp kỹ đương đại. Nhân vật dẫn chuyện, một nhân vật quan trọng thực hiện phương pháp gián cách của Brecht, vốn là một ca sĩ đứng đắn ham triết luận đã trở thành một nghệ sĩ vui nhộn thích nô đùa và còn hóa thân thành các nhân vật kịch khác và tham gia sâu vào các tình huống kịch. Kỳ lạ hơn, dù nhân vật kịch đã tiết giảm từ hơn 60 trong nguyên tác để chỉ còn non 30 và Nhà hát Tuổi trẻ không thiếu diễn viên nhưng ngoài Thu Quỳnh vai Grusche, Chí Huy vai Simon, Tùng Anh vai người dẫn chuyện, Nguyệt Hằng vai vợ Tổng trấn, Quỳnh Dương vai quan tòa Azdak, các diễn viên còn lại đều đảm nhiệm khá nhiều vai diễn như Lê Khanh, Hoa Thúy, Bá Anh, Thanh Dương  3 vai diễn, Thanh Bình 5 vai diễn…

           Không có gì lạ khi không ít tín đồ của kịch Brecht và một số nhà chuyên môn sân khấu tiếng tăm nước ta tỏ vẻ thất vọng về bản diễn “Vòng phấn Kavkaz” của Nhà hát Tuổi trẻ. Có ý kiến cho rằng  đây là một bản diễn mà kịch bản gốc bị rút gọn quá nhiều và tùy tiện, làm méo mó, hạ thấp kiệt tác của Brecht. Có người nói việc tạp kỹ hóa nhất là ở nhân vật dẫn chuyện, việc hài kịch hóa vở diễn và việc đưa vào vở một số chi tiết và ngôn ngữ đời thường Việt Nam hôm nay là một cách hiện đại hóa dễ dãi sống sượng của vở diễn. Có người đánh giá việc các diễn viên đảm nhận nhiều vai diễn cũng có gì đó thiếu chuyên nghiệp, không nghiêm túc. Những ý kiến này gợi nhớ các ý kiến của phần lớn khối “lão thành” trong hội đồng bình luận chương trình “Giai điệu tự hào” đang được phát mỗi cuối tháng trên VTV khi đánh giá các ca khúc từng vang bóng một thời được các ca sĩ trẻ hôm nay hát lại theo cách của mình. Đó là những ý kiến luôn tỏ ra hiểu biết, đầy tính răn dạy, có vẻ rất “chỉnh” nhưng lại rất không “chuẩn”…

         Viện Goethe và đạo diễn người Đức Dominik Gũnter chắc chắn không hề muốn làm méo mó kiệt tác của người đồng hương vĩ đại khi hợp tác dựng “Vòng phấn Kavkaz” tại Việt Nam. Tuy vậy, họ không làm công tác bảo tàng hay khảo cổ để buộc phải phục hồi nguyên đai nguyên kiện vở diễn hơn 60 năm trước do chính Brecht dàn dựng tại Đoàn Văn công Beclinh. Họ dựng lại Brecht để đưa ông đến với đông đảo người xem Việt Nam ở thế kỷ 21 này.

          Dominik Gũnter đã nói rõ mục tiêu của vở diễn: “Chúng tôi phải cố gắng để vở kịch của mình trở nên dễ hiểu hơn với khán giả hôm nay. Thời bây giờ, con người có rất nhiều cơ hội, lựa chọn khác nhau để xem một chương trình thú vị. Khán giả cũng không còn là những người lớn tuổi như trước đây mà còn là những bạn trẻ với những suy nghĩ mới. Và muốn thu hút được khán giả thì điều cần thiết là nhà hát phải đổi mới để lôi kéo khán giả, để họ đến nhà hát và xem các vở kịch của mình. Trong thời gian vở kịch diễn ra tôi sẽ cố gắng làm cho khán giả bận rộn, không có một chút thời gian nào để làm việc khác như nhắn tin điện thoại mà họ hoàn toàn tập trung vào vở kịch”. Có thể nói, với việc 4 đêm diễn đầy ắp khán giả (với rất nhiều khán giả trẻ), đầy ắp tiếng vỗ tay từ ngày 16 đến 19/9/2014 và gây xung động mạnh mẽ trong các đối tượng trí thức văn nghệ sĩ, nhất là giới sân khấu, đạo diễn trẻ người Đức và Nhà hát Tuổi trẻ đã thành công trong lựa chọn của mình.

           Thành công trước hết đến từ việc Dominik Gũnter không tiếp cận vở diễn trên bình diện chính trị là quyền sở hữu mà quan niệm vở diễn như chiến thắng của lòng vị tha trước thói ích kỷ, chính là điểm mấu chốt tạo nên sự bất tử của kiệt tác. Tiếp đấy là việc ông cố gắng thay cái áo sử thi bằng cái áo đời thường, tìm mọi cách làm cho câu chuyện kịch xa xưa trở lại thì hiện tại, đẩy mạnh yếu tố hài hước vốn tiềm tàng trong tác phẩm để vở diễn trở nên gần gũi và dễ xem hơn. Tuy vậy, vở diễn không hề lạc sang địa hạt kịch tâm lý xã hội thông thường mà vẫn đậm đặc chất tự sự - gián cách của Brecht với việc đạo diễn sang tạo nhiều thủ pháp nâng cao hơn vai trò và khả năng của nhân vật dẫn chuyện, mở rộng không gian sân khấu ra toàn rạp hát, tạo các mối liên kết phong phú hơn giữa diễn viên với khán giả, tạo sự tỉnh táo và chủ động để khán giả vừa thích thú theo dõi kịch vừa tự rút ra những bài học cho riêng mình, trong đó đáng chú ý nhất là việc tạp kỹ hóa và hiện đại hóa cách biểu diễn và phục tranh của nhân vật ca sĩ dẫn chuyện. Việc Dominik Gũnter cố ý để một diễn viên đảm nhận nhiều vai cũng là một giải pháp thông minh “một mũi tên bắn trúng hai đích”: vừa tăng cường sức mạnh gián cách theo triết lý sân khấu Brecht, vừa tinh gọn biên chế diễn viên cho vở diễn. Điều thú vị là giải pháp này từng phổ biến trong sân khấu truyền thống Việt Nam ở chèo sân đình, bài chòi trải chiếu và cải lương ca ra bộ… nhưng lại bị coi là biểu hiện của một hình thức sân khấu sơ khai, thiếu chuyên nghiệp.

            Như vậy, tuy còn một số nhược điểm bất cập không khó thấy như việc đã lượt bỏ một số tình tiết quan trọng như tình tiết Grusche bế đứa bé vượt qua chiếc cầu sắp gãy hay tình tiết Grusche đòi được kéo đứa bé lại lần thứ hai trong vòng phấn sau khi cô đã phải buông tay đứa bé ở lần thứ nhất để rồi một lần nữa cô lại đã buông tay, đặc biệt là việc nhân vật Azdak, nhân vật quán xuyến của cả hai phần sau của vở, một nhân vataj rất đặc sắc của Brecht, được xây dựng quá mờ nhạt, nhất là ở tính hai mặt đầy chất dân gian hết sức thú vị... Chúng ta có thể thấy rõ tinh thần Brecht, triết lý Brecht, phương pháp Brecht đã được đạo diễn Dominik Gũnter thượng tôn và phát triển thành công trong “Vòng phấn Kavkaz” của Nhà hát Tuổi trẻ. Thành công trong làm mới “Vòng phấn Kavkaz”  của Dominik Gũnter và Nhà hát Tuổi trẻ cũng cho ta thấy một cách ứng xử cần thiết với một kiệt tác sân khấu kinh điển: để kiệt tác quá khứ có thể sống tiếp trên sân khấu một cách vinh quang không có con đường nào khác là phải mạnh dạn đổi mới nó, đem cho nó một cách nhìn mới, một sức sống mới, phù hợp với điều kiện và nhu cầu của người xem hôm nay.

 

NGUYỄN THẾ KHOA

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn

Về chúng tôi

Nhà hát tuổi trẻ Việt Nam

  • img11 Ngô Thì Nhậm,Hai Bà Trưng, Hà Nội, Việt Nam

  • img 024 3943 4673

  • img

Liên hệ

  • Tel : 024 3943 4673
    Fax :

  • 11 Ngô Thì Nhậm,Hai Bà Trưng, Hà Nội, Việt Nam

  • Hotline bán vé: 024 2240 9025 - 024 3943 4673

  • Liên hệ chương trình hợp tác, thuê rạp và hoạt động đối ngoại

  • nhahattuoitrevietnam@gmail.com

Mạng xã hội

img img